Stuklijst maken: van tekening en 3D-model naar een BOM
Een stuklijst (bill of materials, BOM) is een gestructureerde lijst van alle onderdelen, materialen en aantallen die in een product of assemblage zitten. Je maakt hem uit de technische tekening, het 3D-CAD-model (STEP) en de assembly-structuur: per onderdeel het type en het aantal, het materiaal of halffabricaat, en de afmetingen en massa uit de geometrie. Daarmee weet je precies wat je moet inkopen en maken, en vormt de stuklijst de basis voor je calculatie en je werkvoorbereiding.
Wat is een stuklijst?
Een stuklijst, in het Engels bill of materials of BOM, is het overzicht van alles wat in een product of assemblage zit: per regel een onderdeel, het materiaal of halffabricaat, en het aantal. Voor de machinebouw en de constructiestaal is dat wat de hoeveelhedenstaat voor de bouw is, alleen draait het hier niet om oppervlakten en volumes van een gebouw maar om onderdelen, stuks en kilo's.
De bron is de technische tekening samen met het 3D-CAD-model, meestal geleverd als STEP-bestand, en de assembly-structuur die laat zien hoe de onderdelen zich tot elkaar verhouden. De tekening legt de maatvoering, het materiaal en de bewerkingen vast; het model bevat de geometrie van elk onderdeel; de assembly-structuur geeft de aantallen en de opbouw. Samen bevatten ze alles wat in de stuklijst hoort, alleen zit die informatie verspreid over meerdere documenten.
Waarom een stuklijst om onderdelen en aantallen draait
Het onderdeel en het aantal bepalen wat je inkoopt en hoe vaak je iets maakt. Het materiaal bepaalt de inkoopprijs en de bewerkbaarheid, de massa volgt uit de geometrie en de dichtheid, en de bewerkingen op de tekening bepalen hoeveel werk er in een onderdeel zit. Uit een stuklijst haal je daarom meerdere dingen:
- Onderdelen per type en het aantal per onderdeel, de basis voor inkoop en productie;
- Materiaal of halffabricaat per onderdeel, bijvoorbeeld S355, C45 of RVS 316, want dat bepaalt de prijs en de leverbaarheid;
- Afmetingen en massa uit de geometrie, als basis voor de materiaalinkoop;
- Bewerkingsindicaties uit de tekening, zoals boringen en getapte gaten, die de bewerkingstijd bepalen;
- Standaard- en inkoopdelen apart van de zelf te maken delen, want die lopen via een ander inkooptraject.
Multi-level BOM: niveaus in de assemblage
Een eenvoudig product past in een enkele lijst, maar een machine bestaat vaak uit assemblages binnen assemblages. Dan werk je met een multi-level BOM: de hoofdassemblage bestaat uit subassemblages, en elke subassemblage uit losse onderdelen. Elk niveau heeft zijn eigen aantallen, en een onderdeel dat op meerdere plekken terugkomt telt overal mee. Een enkelniveau- of samengevatte stuklijst vat dat plat tot één lijst met totale aantallen per onderdeel; een multi-level BOM houdt de structuur en de niveaus intact. Voor calculatie en inkoop wil je meestal beide kunnen zien: de totalen om op te prijzen, en de structuur om te weten waar een onderdeel thuishoort.
Hoe een stuklijst tot stand komt
De bron is meestal het 3D-CAD-model in STEP-formaat, samen met de technische tekening en de assembly-structuur. Uit het model haal je de onderdelen en hun geometrie; uit de tekening het materiaal en de bewerkingen; uit de assembly de aantallen en de opbouw. Op basis daarvan stel je de stuklijst samen: per onderdeel het aantal, het materiaal, de afmetingen en de massa. Handmatig uit de tekening en het model overtypen kan ook, maar dat is bewerkelijk en foutgevoelig, en bij elke revisie begin je opnieuw.
Een stuklijst ziet er dan bijvoorbeeld zo uit (illustratieve waarden):
| Onderdeel | Materiaal / halffabricaat | Afmeting / bewerking | Aantal |
|---|---|---|---|
| Grondplaat | S355 | 600 x 400 x 20 mm | 4 st. |
| As | C45 | Ø40 x 320 mm | 8 st. |
| Flens | RVS 316 | DN100 | 16 st. |
| Getapt gat M12 | - | Bewerking | 64 st. |
| Boutverbinding M12 | Inkoopdeel | 8.8 | 128 st. |
| Totaalmassa | Staal + RVS | Massa | 212 kg |
Handmatig overtypen versus uitlezen
De twee routes leveren dezelfde stuklijst op, maar verschillen sterk in tijd en betrouwbaarheid:
| Aanpak | Wat het is | Kenmerk |
|---|---|---|
| Handmatig overtypen | Onderdelen, materialen en aantallen uit de tekening en het model overnemen | Elk onderdeel handmatig natellen, bij elke revisie opnieuw en foutgevoelig |
| Uitlezen uit het model | Onderdelen, materiaal, afmetingen en aantallen direct uit STEP, tekening en assembly halen | Snel en herleidbaar tot het onderdeel in de assemblage |
Het onderscheid zit in de herleidbaarheid. Een aantal dat je met de hand overtypt is een aanname totdat je het narekent; een aantal dat uit het model komt is gekoppeld aan het onderdeel en de assembly waar het vandaan komt, dus je kunt elk onderdeel terugvinden. Bij een nieuwe revisie van de tekening of het model hoef je niet opnieuw te beginnen.
Zo doet HELDR.AI het
HELDR.AI leest je 3D-CAD-model (STEP), technische tekening en model uit naar een stuklijst en calculatiebasis in je eigen Excel- of CSV-format: de onderdelen en aantallen, het materiaal of halffabricaat, de afmetingen en de massa uit de geometrie, en de bewerkingen als boringen en getapte gaten. Elke waarde is herleidbaar tot het onderdeel waar hij vandaan komt, zodat je elk aantal kunt nazoeken en verdedigen. Het inprijzen doe je in je eigen calculatie, en HELDR.AI werkt naast je bestaande calculatie of ERP; koppelen op maat kan. Het uittrekwerk nemen wij weg.
Waar je op let bij een stuklijst
- Compleetheid: alle onderdelen uit de assemblage terug in de lijst, ook de kleine standaard- en inkoopdelen;
- Materiaal per onderdeel kloppend (S355, C45, RVS 316), want dat bepaalt de inkoopprijs en de bewerkbaarheid;
- Aantallen per niveau: bij een multi-level BOM tellen onderdelen die vaker terugkomen overal mee;
- Massa op basis van de geometrie en de juiste dichtheid, als basis voor de materiaalinkoop;
- Bewerkingen meenemen die de tijd bepalen: boringen, getapte gaten, uitfrezingen, niet alleen de omtrek;
- Herleidbaarheid tot het onderdeel, zodat je elk aantal kunt onderbouwen richting inkoop of opdrachtgever;
- Versiebeheer: een nieuwe tekening- of modelrevisie moet in de stuklijst terugkomen voordat je inkoopt of inschrijft.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een stuklijst en een materiaalstaat?
Beide zijn een lijst van wat er nodig is, maar met een andere invalshoek. Een stuklijst (BOM) draait om de onderdelen van een product of assemblage: per onderdeel het aantal, het materiaal en de bewerkingen, vaak met de assembly-structuur eromheen. Een materiaalstaat vat vooral samen hoeveel van elk materiaal je nodig hebt. In de machinebouw en de constructiestaal gebruik je de stuklijst als de gedetailleerde basis en de materiaalstaat als de samenvatting daarvan voor de inkoop.
Kan ik een stuklijst uit een STEP-bestand halen?
Ja. Een STEP-bestand bevat de geometrie van elk onderdeel in de assemblage, dus daaruit haal je de onderdelen, de aantallen, de afmetingen en de massa. Lever je de technische tekening erbij, dan komen daar het materiaal en de bewerkingen bij. Hoe completer de set, hoe completer de stuklijst, maar het STEP-model alleen levert al de onderdelen en de aantallen.
Wat is een multi-level BOM?
Een multi-level BOM is een stuklijst die de niveaus in een product intact houdt: de hoofdassemblage bestaat uit subassemblages, en elke subassemblage uit losse onderdelen. Elk niveau heeft eigen aantallen, en een onderdeel dat op meerdere plekken terugkomt telt overal mee. Tegenover een enkelniveau- of samengevatte stuklijst, die alles plat vat tot totale aantallen per onderdeel, laat een multi-level BOM zien waar elk onderdeel thuishoort.
Vervangt HELDR.AI mijn calculatie- of ERP-systeem?
Nee. HELDR.AI levert de stuklijst en de calculatiebasis, in je eigen format en herleidbaar tot het onderdeel. Het inprijzen, de werkvoorbereiding en het beheer doe je in je eigen calculatie of ERP, en desgewenst koppelen we dat op maat. Het oordeel en de calculatie blijven bij jou.
Geschreven door
Jelmer Moerenhout & Alek Folkertsma
Mede-eigenaren Wave AI Solutions
Lees verder
Bekijk het voor jouw sector
Liever de hoeveelheden automatisch uit je model?
HELDR.AI leest je 3D-model en projectdocumentatie uit naar een uittrekstaat in je eigen format, herleidbaar tot het bron-object. Plan een korte demo en zie het op je eigen project.