Materiaalstaat: alle materialen uit je installatiemodel
Een materiaalstaat is de vastgelegde lijst met alle materialen van een W-installatie: leidingen in meters, luchtkanalen in m², appendages en toestellen in stuks en isolatie in meters. Je maakt er een door de scope per bouwdeel te bepalen, de hoeveelheden uit de isometrie of het schema te tellen en ze te ordenen per post. Het is het installatie-equivalent van de hoeveelhedenstaat en de basis voor calculatie en inkoop: waar de isometrie laat zien hoe de installatie loopt, laat de materiaalstaat zien welk materiaal erin zit en hoeveel.
Wat is een materiaalstaat?
Een materiaalstaat is de lijst met alle materialen van een W-installatie, geordend per soort: per regel een materiaal (staalleiding Ø108, luchtkanaal 400x200, vlinderklep DN50), een toepassing (CV, koeling, ventilatie) en een hoeveelheid in de bijbehorende eenheid. Voor de installatietechniek is dat wat de hoeveelhedenstaat voor de bouw is: het vastgelegde resultaat van het uittrekwerk, alleen draait het hier niet om bouwkundige oppervlakten en volumes maar om leidingen, kanalen, appendages en isolatie.
Het bijzondere aan een installatie is dat er meerdere eenheden door elkaar lopen. Leidingen tel je in meters, luchtkanalen in vierkante meters plaatwerk, appendages en toestellen per stuk en isolatie weer in meters. De materiaalstaat is het document dat calculator, werkvoorbereider en inkoper delen: iedereen rekent vanaf dezelfde hoeveelheden, alleen de prijs en de bewerking verschillen.
Waarom installatiecalculatie om materiaal draait
Een installatie is voor een groot deel materiaal: leidingwerk, kanaalwerk, appendages, toestellen en isolatie. De hoeveelheid van elk daarvan bepaalt de inkoop en de montage-uren, dus de materiaalstaat is de calculatiebasis. Omdat de eenheden verschillen, haal je uit een materiaalstaat meerdere dingen:
- Leidinglengtes per diameter en materiaal, de basis voor leiding- en montagekosten;
- Kanaaloppervlak in m², want plaatwerk wordt per vierkante meter gerekend;
- Appendages en toestellen per stuk: kleppen, pompen, radiatoren, luchtbehandeling;
- Isolatie per meter, gekoppeld aan de leiding waar die omheen zit;
- Onderscheid per discipline (CV, koeling, ventilatie), zodat je per systeem kunt calculeren.
Hoe een materiaalstaat tot stand komt
De bron is meestal een installatiemodel: een MEP-model, vaak geexporteerd als IFC-MEP, met de isometrie en het bestek als context. Per element staat daarin het type, de diameter of maat, de discipline en de lengte of het aantal. Op basis daarvan volgt de hoeveelheid: leidinglengte per diameter, kanaaloppervlak uit de kanaalmaten, appendages en toestellen per stuk. Handmatig uit een isometrie of tekening overtellen kan ook, maar dat is bewerkelijk en foutgevoelig, en bij elke revisie begin je opnieuw.
Een materiaalstaat ziet er dan bijvoorbeeld zo uit (illustratieve waarden):
| Materiaal | Toepassing | Eenheid | Hoeveelheid |
|---|---|---|---|
| Staalleiding Ø108 | CV | meter | 214 m |
| Koperleiding Ø54 | Koeling | meter | 96 m |
| Luchtkanaal 400x200 | Ventilatie | m² | 62 m² |
| Vlinderklep DN50 | CV | stuks | 34 st. |
| Radiator T22 600x1000 | CV | stuks | 48 st. |
| Leidingisolatie 19 mm | CV | meter | 214 m |
Materiaalstaat maken: stap voor stap
Een materiaalstaat maken is gestructureerd uittrekken: je bepaalt de scope, telt de hoeveelheden, ordent ze en houdt je revisies bij. Voor een W-installatie (leidingen, kanalen, appendages) en een E-installatie (kabels, componenten, verdeelinrichting) is de aanpak hetzelfde, alleen de eenheden verschillen. Zo pak je het aan:
- Bepaal de scope per bouwdeel of groep: knip de installatie op in behapbare stukken (per verdieping, per systeem, per verdeelinrichting) zodat je niets dubbel telt en niets vergeet;
- Tel de hoeveelheden uit de isometrie of het schema: leidinglengtes per diameter en kanaaloppervlak voor de W-kant, kabellengtes per type en aantallen componenten voor de E-kant;
- Orden naar post of artikel: zet elke regel onder de juiste post, discipline en eenheid, zodat de staat aansluit op je calculatie en je inkoop;
- Houd revisies bij: leg vast welke modelversie of tekeningset de basis was, zodat een wijziging herleidbaar in de staat terugkomt voordat je inkoopt of inschrijft.
Een materiaalstaat bevat dan bijvoorbeeld een regel leiding per diameter in meters, een regel luchtkanaal in m², radiatoren en appendages per stuk, en aan de E-kant een regel kabel per type in meters en de componenten per stuk. De totalen vul je in vanuit je eigen model of tekening; de structuur blijft steeds dezelfde.
Handmatig uittellen versus uit het model uitlezen
De twee routes leveren dezelfde staat op, maar verschillen sterk in tijd en betrouwbaarheid:
| Aanpak | Wat het is | Kenmerk |
|---|---|---|
| Handmatig uittellen | Leidingen, kanalen en appendages uit de isometrie of tekening overnemen | Meters en appendages met de hand bijhouden, foutgevoelig bij revisies |
| Uitlezen uit het model | Lengtes, oppervlakten en aantallen direct uit het MEP-model halen | Snel en herleidbaar tot het bron-object |
Het onderscheid zit in de herleidbaarheid. Een hoeveelheid die je met de hand overtelt is een aanname totdat je die narekent; een hoeveelheid die uit het model komt is gekoppeld aan het onderdeel waar die vandaan komt, dus je kunt elke meter en elk stuk terugvinden.
Zo doet HELDR.AI het
HELDR.AI leest je installatiemodel (IFC-MEP, met de isometrie en het bestek als context) automatisch uit naar een materiaalstaat in je eigen Excel- of CSV-format: leidinglengtes per diameter, kanaaloppervlak in m², appendages en toestellen per stuk en de isolatie per meter, netjes uitgesplitst per discipline. Elke waarde is herleidbaar tot het bron-object in het model, zodat je de hoeveelheden kunt nazoeken en verdedigen. Het inprijzen doe je in je eigen calculatie; het uittrekwerk nemen wij weg.
Waar je op let bij een materiaalstaat
- Juiste eenheid per soort: leidingen in meters, kanalen in m², appendages en toestellen in stuks;
- Diameter, maat en materiaal kloppend, want staal, koper en kunststof schelen in prijs en montage;
- Isolatie meenemen en koppelen aan de juiste leiding, niet als losse post laten hangen;
- Onderscheid tussen disciplines (CV, koeling, ventilatie) bewaken, zodat je per systeem kunt calculeren;
- Herleidbaarheid tot het bron-object, zodat je elke meter en elk stuk kunt onderbouwen richting inkoop of opdrachtgever;
- Versiebeheer: een nieuwe modelrevisie moet in de staat terugkomen voordat je inkoopt of inschrijft.
Veelgestelde vragen
Hoe maak je een materiaalstaat?
Je maakt een materiaalstaat in vier stappen: bepaal de scope per bouwdeel of groep, tel de hoeveelheden uit de isometrie of het schema (leidingen en kabels in meters, kanalen in m², appendages en componenten per stuk), orden elke regel naar post en discipline, en houd je revisies bij zodat een modelwijziging herleidbaar in de staat terugkomt. Uit het model uitlezen scheelt tijd en houdt elke hoeveelheid herleidbaar tot het bron-object.
Wat is het verschil tussen een materiaalstaat en een hoeveelhedenstaat?
Beide zijn een vastgelegde lijst met hoeveelheden, maar met een andere invalshoek. Een hoeveelhedenstaat draait in de bouw om bouwkundige oppervlakten, volumes en aantallen per post. Een materiaalstaat draait in de installatietechniek om leidingen, kanalen, appendages en isolatie, elk in de eenheid die daarbij hoort. Het idee is hetzelfde: een navolgbare basis om op te calculeren en in te kopen.
Wat is het verschil tussen een materiaalstaat en een stuklijst?
Een stuklijst hoort bij één product of samenstelling en somt de onderdelen op waaruit dat ding is opgebouwd. Een materiaalstaat hoort bij een installatie of project en somt alle materialen op die je nodig hebt, in de eenheid die daarbij past: leidingen en kabels in meters, kanalen in m², appendages en componenten per stuk. Een stuklijst kijkt dus naar een enkel object, een materiaalstaat naar het geheel dat je inkoopt en monteert.
Werkt HELDR.AI op een IFC-MEP of op de isometrie?
Het installatiemodel is de bron: een MEP-model, meestal als IFC-MEP, waar HELDR.AI de leidingen, kanalen, appendages en isolatie uit leest. De isometrie en het bestek gebruiken we als context om de materiaalstaat te ordenen en te controleren.
Krijg ik de verschillende eenheden apart terug?
Ja. Je krijgt leidinglengtes in meters, kanaaloppervlak in m² en appendages en toestellen per stuk, met de isolatie per meter, uitgesplitst per discipline. Zo sluit de staat aan op zowel je inkoop als je calculatie.
Vervangt HELDR.AI mijn calculatiesoftware?
Nee. HELDR.AI levert de materiaalstaat als basis, in je eigen format. Het inprijzen en de calculatie doe je in je eigen systeem, en desgewenst koppelen we dat op maat. Het oordeel en de calculatie blijven bij jou.
Geschreven door
Jelmer Moerenhout & Alek Folkertsma
Mede-eigenaren Wave AI Solutions
Lees verder
Bekijk het voor jouw sector
Liever de hoeveelheden automatisch uit je model?
HELDR.AI leest je 3D-model en projectdocumentatie uit naar een uittrekstaat in je eigen format, herleidbaar tot het bron-object. Plan een korte demo en zie het op je eigen project.