Welke hoeveelheden zitten er in een IFC-model?

Welke hoeveelheden zitten er in een IFC-model?

Een IFC-model is geen platte 3D-plaat, maar een gestructureerde database van bouwobjecten. Elk object (een wand, een vloer, een kozijn) draagt zijn eigen geometrie en vaak ook eigenschappen en maatwaarden. De hoeveelheden die je voor een uittrekstaat nodig hebt, zitten daarmee in principe al in het model: oppervlakten van wanden en vloeren, lengtes van profielen, volumes van beton, aantallen kozijnen en deuren.

De vraag is dus niet óf de hoeveelheden er zijn, maar waar ze vandaan komen en hoe hard ze zijn. Dit artikel gaat over die inhoudelijke kant: welke hoeveelheden er echt in een model zitten, hoe ze daar terechtkomen en waarom ze wel of niet kloppen. Wil je weten hoe je die hoeveelheden vervolgens in een tabel krijgt, lees dan de aparte gids IFC uitlezen naar Excel; dat is de export-kant van hetzelfde verhaal.

Hoe de hoeveelheden in het model terechtkomen

Een hoeveelheid in een IFC-model komt uit een van twee bronnen, en dat onderscheid bepaalt voor een groot deel de betrouwbaarheid.

• De geometrie: de vorm van het object zelf bevat de afmetingen. Uit de vorm van een wand, vloer of kolom zijn oppervlak, lengte en volume te berekenen, ook als er verder niets is ingevuld.
• De base quantities: gestandaardiseerde, voorberekende maatwaarden die de modelleur bij de export kan meegeven, zoals een netto-oppervlak of een volume per object.

Bij een goed gevuld model kun je beide gebruiken: de meegeleverde maatwaarde waar die er is, en de geometrie als terugval. Dat klinkt comfortabel, maar geen van beide bronnen is vanzelf compleet. Daarom is het zinvol om te weten welke bron achter een getal zit.

Base quantities of afleiden uit de geometrie

Base quantities zijn de hoeveelheden die de IFC-standaard per objecttype vastlegt (de zogenoemde Qto_-sets). Waar ze aanwezig en gevuld zijn, lees je ze rechtstreeks uit: gestandaardiseerd, eenduidig en herleidbaar tot het object. Wat er precies in zo'n set zit en waarom ze vaak ontbreken, staat in de uitleg over IFC base quantities; hier gaat het om de keuze tussen die twee bronnen.

De valkuil is dat base quantities optioneel zijn. Ze zitten alleen in het model als die optie bij de export aanstond, en zelfs dan zijn ze soms maar deels ingevuld of verschillen ze per objecttype. Je kunt er dus niet blind op vertrouwen.

Ontbreken ze, dan is afleiden uit de geometrie de terugval. Dat levert dezelfde soort waarde op (oppervlak, lengte, volume), maar berekend uit de vorm in plaats van uit een kant-en-klaar veld. Een goede uitleeslaag benut beide bronnen en laat bij elke waarde zien waaruit die komt: een meegeleverde maat of een uit de vorm afgeleide. Het verschil zit niet in de eenheid, maar in de zekerheid: een meegeleverde waarde is een keuze van de modelleur, een afgeleide waarde is een berekening op de vorm zoals die gemodelleerd is.

Welke hoeveelheden zijn betrouwbaar, en welke niet?

Wat je betrouwbaar uit een model haalt, zijn de hoeveelheden van bouwdelen die als duidelijk, apart object zijn gemodelleerd. Per objecttype telt daarbij een andere maatwaarde, meestal met een logische bron:

Lastiger wordt het bij wat niet als zelfstandig object in het model zit. Afwerklagen, voeg- en kitwerk, kleine details of zaken die de modelleur als één samengesteld object heeft opgenomen, leveren geen losse, betrouwbare hoeveelheid op. De regel is simpel: wat niet of slordig is gemodelleerd, zit niet of slordig in de hoeveelheid. Een model meet alleen wat erin staat.

Detailniveau en modelkwaliteit bepalen de betrouwbaarheid

Dezelfde wand kan in twee modellen een andere hoeveelheid opleveren, zonder dat er een fout in zit. Dat komt door het detailniveau (vaak aangeduid als LOD) en de kwaliteit van het modelwerk. Hoe verder een model is uitgewerkt, hoe dichter de hoeveelheden bij de werkelijkheid liggen.

Een globaal ontwerpmodel is bedoeld om vorm en ruimte te tonen, niet om op te calculeren. Wanden staan er soms als enkele vlakken in, lagen ontbreken, materialen zijn nog niet toegekend. Een uitgewerkt uitvoeringsmodel zit dichter op de werkelijke maten. Dezelfde uitleesmethode geeft op het ene model een ruwe indicatie en op het andere een harde hoeveelheid.

• Detailniveau: een ontwerpmodel geeft een andere zekerheid dan een uitvoeringsmodel; weet met welk type je werkt.
• Modelkwaliteit: zijn objecten netjes per bouwlaag gesplitst, overlappen ze niet en kloppen de materialen? Een slordig model geeft slordige hoeveelheden.
• Volledigheid: wat de modelleur niet heeft opgenomen, zit niet in de hoeveelheid; vul dat aan vanuit het bestek of je eigen kennis.
• Versie: een ontwerpwijziging verandert direct de hoeveelheden, dus werk op de laatste modelversie.

Herleidbaar tot het bron-object

Omdat de betrouwbaarheid per object verschilt, is herleidbaarheid geen extraatje maar de kern. Elke hoeveelheid hoort terug te wijzen naar het object waar die vandaan komt: welk type, welke bouwlaag, welk kenmerk. Pas dan kun je een afwijkend getal controleren in plaats van het hele model opnieuw te beoordelen.

Een hoeveelheid zonder bron is een aanname. Een hoeveelheid met bron kun je nazoeken: je gaat terug naar het object in het model en ziet of de waarde uit een base quantity of uit de geometrie komt, en of het object klopt. Die directe link tussen getal en object is wat een uitlezing controleerbaar maakt.

Van betrouwbare hoeveelheid naar uittrekstaat

Als je weet waar een hoeveelheid vandaan komt en hoe hard die is, is de stap naar een uittrekstaat klein. Je ordent de waarden per regel, met bij elke regel de bron, zodat de opgave controleerbaar blijft. Hoe je die regels vervolgens in je eigen sheet krijgt, staat in de gids IFC uitlezen naar Excel; dit artikel ging over de vraag die daaraan voorafgaat: klopt de hoeveelheid, en waarom.

In de basis vervangt het uitlezen je calculatie niet: het levert de hoeveelheden aan, met een eerlijk beeld van hun betrouwbaarheid. Het rekenwerk, de prijzen en het oordeel blijven in je eigen calculatie- of begrotingssoftware, en met maatwerk bouwen we het verder uit als je dat wilt.